دکتر سید روح الله حسینی رایزن فرهنگی ایران در افغانستان: معلولیت تفاوت در شرایط است، نه تفاوت در کرامت انسانی

مزارشریف – همایش «نگاه نو به معلولیت؛ از ترحم تا توانمندی» با حضور جمعی از افراد دارای معلولیت ولایت بلخ، فعالان اجتماعی و فرهنگی و دکتر سید روح‌الله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، در کتابخانه عمومی فردوسی مزارشریف برگزار شد.

دکتر سید روح‌الله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، در این همایش با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه جامعه به مسئله معلولیت گفت: معلولیت تفاوت در شرایط است، نه تفاوت در کرامت انسانی و محدودیت جسمی لزوماً به معنای محدودیت در اندیشه، استعداد، اراده و توانمندی انسان نیست.

وی با بیان اینکه بسیاری از داشته‌های افراد دارای معلولیت، آرزوی میلیون‌ها انسان است، اظهار داشت: سلامت جسم، فرصت آموزش، امکان حرکت، ارتباط با دیگران و بسیاری از نعمت‌هایی که انسان در اختیار دارد، از مواهب الهی است و باید در کنار محدودیت‌ها، ظرفیت‌ها و استعدادهای هر انسان نیز مورد توجه قرار گیرد.

عدل الهی؛ تفاوت در آزمون، نه تفاوت در ارزش انسان

حسینی با اشاره به مفهوم عدل الهی و فلسفه ابتلا و آزمون انسان‌ها اظهار داشت: شرایط زندگی همه انسان‌ها یکسان نیست و هر فرد متناسب با امکانات، استعدادها و شرایط خود مورد آزمون قرار می‌گیرد؛ بنابراین نباید تفاوت در توانایی‌های جسمی را به معنای تفاوت در ارزش و منزلت انسان دانست.

وی افزود: نگاه درست به معلولیت آن است که محدودیت‌های جسمی را بشناسیم، اما انسان را در چارچوب آن محدودیت تعریف نکنیم؛ چرا که ممکن است فردی در یک حوزه با محدودیت مواجه باشد، اما در حوزه‌ای دیگر از استعداد و توانایی چشمگیری برخوردار باشد.

رایزن فرهنگی ایران در افغانستان با اشاره به نمونه‌هایی از شخصیت‌های برجسته علمی، ادبی و فرهنگی جهان که با وجود محدودیت‌های جسمی به موفقیت‌های بزرگ دست یافته‌اند، از طه حسین، استیون هاوکینگ، جان میلتون، ابوالعلاء معری، جاحظ و قتاده بن دعامه به عنوان نمونه‌هایی از ظرفیت‌های انسانی یاد کرد.

وی گفت: تاریخ علم و فرهنگ نشان داده است که گاه محدودیت جسمی نه تنها مانع شکوفایی انسان نشده، بلکه اراده، پشتکار و استعدادهای او را در مسیر دیگری به ظهور رسانده است.

یزدان‌پرست؛ الگویی امیدبخش برای توانمندی

حسینی در ادامه با اشاره به حضور سید محمد یزدان‌پرست در این همایش، وی را نمونه‌ای امیدبخش از فردی موفق و اثرگذار دانست و اظهار داشت: آنچه در زندگی ایشان می‌بینیم، نمونه‌ای از تبدیل یک محدودیت به انگیزه‌ای برای فعالیت، خدمت و اثرگذاری اجتماعی است.

وی همچنین با اشاره به موفقیت ورزشکاران دارای معلولیت و قهرمانانی که در عرصه‌های مختلف ورزشی افتخارآفرینی کرده‌اند، خاطرنشان کرد: وقتی فرصت، آموزش، امکانات و حمایت مناسب فراهم شود، افراد دارای معلولیت می‌توانند در بالاترین سطوح علمی، فرهنگی، هنری و ورزشی حضور پیدا کنند.

رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان تأکید کرد: جامعه نباید افراد دارای معلولیت را صرفاً دریافت‌کننده خدمات ببیند؛ آنان باید به عنوان کنشگران فعال و صاحبان استعداد و توانایی در متن جامعه حضور داشته باشند.

عبور از ترحم به کرامت و توانمندسازی

حسینی با تأکید بر اینکه ترحم نباید جایگزین حقوق اجتماعی افراد دارای معلولیت شود، گفت: همدلی ارزشمند است، اما مقصد نهایی باید کرامت، فرصت برابر، استقلال و مشارکت اجتماعی باشد.

وی افزود: فرد دارای معلولیت پیش از آنکه نیازمند دلسوزی باشد، نیازمند احترام، فرصت، دسترسی، آموزش و امکان انتخاب است.

رایزن فرهنگی ایران در افغانستان، خانواده را نخستین سنگر توانمندسازی دانست و اظهار داشت: خانواده باید به جای آنکه معلولیت را پایان مسیر زندگی تلقی کند، استعدادهای فرد را شناسایی کرده و زمینه اعتمادبه‌نفس، استقلال و حضور اجتماعی او را فراهم کند.

وی همچنین بر نقش آموزش، فناوری، فضای مجازی، ورزش، هنر و مهارت‌آموزی در کاهش محدودیت‌های اجتماعی تأکید کرد و گفت دسترسی افراد دارای معلولیت به فناوری‌های نوین می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای آموزش، اشتغال و مشارکت اجتماعی ایجاد کند.

اعلام آمادگی کتابخانه فردوسی برای برگزاری کارگاه‌های آموزشی

حسینی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های کتابخانه عمومی فردوسی مزارشریف اظهار داشت: این مجموعه آمادگی دارد بر اساس نیازها و درخواست‌های افراد دارای معلولیت، کارگاه‌های آموزشی و مهارت‌آموزی در زمینه‌های مختلف برگزار کند.

وی تأکید کرد که این نشست نباید صرفاً در حد یک برنامه مناسبتی باقی بماند، بلکه باید به آغاز مجموعه‌ای از اقدامات عملی برای پاسخ به نیازهای آموزشی، فرهنگی و مهارتی افراد دارای معلولیت تبدیل شود.

رایزن فرهنگی ایران همچنین بر ضرورت مناسب‌سازی مراکز فرهنگی و آموزشی و فراهم‌کردن دسترسی برابر به منابع اطلاعاتی و فناوری تأکید کرد.

پیوند فرهنگ ایثار و شهادت با مسئولیت اجتماعی

حسینی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به چهلمین روز از «بزرگ‌ترین تشییع قرن»، این مناسبت را فرصتی برای بازخوانی مسئولیت اجتماعی دانست و گفت بزرگداشت شهیدان نباید تنها در یاد و خاطره خلاصه شود، بلکه باید در رفتار اجتماعی و نوع مواجهه ما با انسان‌ها نیز نمود پیدا کند.

وی افزود: یکی از جلوه‌های وفاداری به آرمان شهیدان، دفاع از کرامت انسان و فراهم‌کردن فرصت زندگی شرافتمندانه برای همه اقشار جامعه است.

رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان با اشاره به آموزه‌های قرآن کریم اظهار داشت: قرآن کریم نخست بر کرامت ذاتی انسان تأکید می‌کند و می‌فرماید «وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ»؛ سپس انسان را به عدالت و احسان فرامی‌خواند و در آیه «وَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى» بر ارزش تلاش و کوشش تأکید می‌کند.

وی تصریح کرد: بر اساس این نگاه، جامعه اسلامی باید از «ترحم» به سمت «کرامت»، از «حمایت صرف» به سمت «توانمندسازی» و از «حاشیه‌رانی» به سمت «مشارکت اجتماعی» حرکت کند.

حسینی در جمع‌بندی سخنان خود گفت: اگر می‌خواهیم یاد شهیدان در جامعه زنده بماند، باید جامعه‌ای بسازیم که در آن هیچ انسانی به دلیل تفاوت جسمی یا حرکتی از متن زندگی کنار گذاشته نشود؛ جامعه‌ای که معلولیت را نه با ترحم، بلکه با کرامت؛ نه با محدودیت، بلکه با فرصت؛ و نه با نگاه به ناتوانی، بلکه با نگاه به توانمندی ببیند.

یزدان‌پرست: معلولیت نباید موجب حذف انسان از جامعه شود

در ادامه این همایش، سید محمد یزدان‌پرست با بررسی ابعاد دینی، اجتماعی و فرهنگی معلولیت، بر ضرورت تغییر نگاه جامعه نسبت به افراد دارای معلولیت تأکید کرد.

وی با گرامی‌داشت ایام رحلت پیامبر گرامی اسلام(ص) و شهادت امام حسن مجتبی(ع) و امام رضا(ع)، پیامبر اسلام(ص) را منادی کرامت انسانی دانست و با اشاره به مبارزه آن حضرت با سنت‌های جاهلی، جایگاه انسان را در آموزه‌های اسلامی تشریح کرد.

یزدان‌پرست با اشاره به داستان عبدالله بن مکتوم، صحابی نابینای پیامبر(ص)، و سوره مبارکه «عبس»، گفت در فرهنگ اسلامی نابینایی و دیگر انواع معلولیت نباید موجب تحقیر یا کنار گذاشته شدن انسان شود.

وی همچنین با اشاره به برخی روایات درباره توجه اهل‌بیت(ع) به افراد دارای معلولیت، رسیدگی به این قشر را از جلوه‌های مهم اخلاق و سیره اسلامی دانست.

این فعال اجتماعی با اشاره به شرایط افراد دارای معلولیت در افغانستان، فقر، سوءتغذیه، بی‌سوادی، خوددرمانی، مشکلات مراقبت‌های پزشکی و پیامدهای جنگ و شرایط اجتماعی را از عوامل مؤثر در افزایش معلولیت عنوان کرد و بر ضرورت آگاهی‌رسانی و پیشگیری تأکید کرد.

وی با رد نگاه ترحم‌آمیز، بر شناسایی استعدادها و توانایی‌های افراد دارای معلولیت تأکید کرد و از شخصیت‌هایی همچون رودکی و قتاده بن دعامه به عنوان نمونه‌هایی از انسان‌هایی یاد کرد که محدودیت جسمی مانع فعالیت علمی و فرهنگی آنان نشده است.

از تجربه «ایران سفید» تا فعالیت اجتماعی

یزدان‌پرست در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه شخصی آشنایی با نشریه «ایران سفید» در سال ۱۳۸۱ در ایران، این تجربه را زمینه‌ای برای شکل‌گیری انگیزه فعالیت بیشتر در حوزه افراد دارای معلولیت دانست.

وی از تلاش‌های انجام‌شده برای شکل‌گیری نهاد «امید همزیستی» و فعالیت‌های رسانه‌ای در حوزه معلولیت سخن گفت و بر ضرورت تداوم حمایت از ظرفیت‌های ایجادشده توسط افراد دارای معلولیت تأکید کرد.

وی همچنین «کارگاه امت» را نمونه‌ای از ظرفیت‌های اشتغال‌زایی دانست که در بخش‌هایی همچون خیاطی، نقاشی و مهره‌دوزی فعالیت دارد و گفت با تأمین تجهیزات و امکانات، چنین کارگاه‌هایی می‌توانند زمینه استقلال اقتصادی شمار بیشتری از افراد دارای معلولیت را فراهم کنند.

یزدان‌پرست در پایان بر ضرورت اصلاح ادبیات عمومی درباره معلولیت تأکید کرد و خواستار پرهیز از واژه‌ها و تعابیری شد که شأن و کرامت انسانی افراد دارای معلولیت را مخدوش می‌کند.

برگزاری همایش در کتابخانه فردوسی

همایش «نگاه نو به معلولیت؛ از ترحم تا توانمندی» با حضور جمعی از افراد دارای معلولیت ولایت بلخ، فعالان اجتماعی و فرهنگی و مسئولان فرهنگی در کتابخانه عمومی فردوسی مزارشریف برگزار شد.

این برنامه با گردانندگی سید سکندر حسینی بامداد، رئیس کتابخانه عمومی فردوسی، آغاز شد و پس از تلاوت آیاتی از کلام‌الله مجید توسط قاری محترمه پری‌گل سبحانی، سخنرانی‌های این همایش ادامه یافت.

در بخش پایانی نیز سید سکندر حسینی بامداد به مناسبت شهادت امام رضا(ع) شعری را برای حاضران قرائت کرد و برنامه در فضایی فرهنگی و معنوی به کار خود پایان داد.

برگزاری این همایش بر یک پیام محوری تأکید داشت: معلولیت نباید انسان را از متن جامعه کنار بزند؛ بلکه وظیفه جامعه، خانواده و نهادهای فرهنگی و اجتماعی آن است که با رفع موانع و ایجاد فرصت‌های برابر، زمینه شکوفایی استعدادها و حضور فعال افراد دارای معلولیت را فراهم کنند