دکتر سید الله حسینی رایزن فرهنگی ایران در افغانستان در آیین رونمایی کتاب «فقه آسانگیری»: وحدت اسلامی در سایه گفتوگوی علمی و احترام به تنوع فقهی تحقق مییابد
کابل ـ آیین نقد و رونمایی از کتاب «فقه آسانگیری» اثر استاد برهان محق، با حضور جمعی از علما، استادان دانشگاه، پژوهشگران و فرهیختگان برگزار شد. دکتر سید روحالله حسینی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، در این مراسم با تأکید بر اینکه «کثرتگرایی مذهبی» در چارچوب اصول اسلامی زمینهساز پویایی فقه، رشد علمی و تقویت وحدت امت اسلامی است، خواستار گسترش فرهنگ گفتوگوی علمی، رعایت اخلاق اختلاف و مقابله با جریانهای تفرقهافکن شد.
دکتر حسینی در آغاز سخنان خود، ضمن قدردانی از برگزارکنندگان مراسم و تجلیل از تلاشهای علمی استاد برهان محق، اظهار داشت: حضور در این نشست، ادای احترام به جایگاه علم، سنت اجتهاد در مذاهب اسلامی و شخصیت علمی مؤلف کتاب است. وی کتاب «فقه آسانگیری» را اثری ارزشمند و مسئلهمحور دانست که با نگاهی علمی و اجتهادی، زمینه گفتوگو درباره یکی از مهمترین مسائل جهان اسلام را فراهم کرده است.
وی با اشاره به موضوع «کثرتگرایی مذهبی» در این کتاب گفت: آنچه در این اثر بهصورت نظری مطرح شده، در فضای این نشست به شکلی عینی قابل مشاهده است؛ حضور اندیشمندان و عالمانی از مذاهب مختلف اسلامی در کنار یکدیگر، نشاندهنده ظرفیت بزرگ جهان اسلام برای همزیستی، تعامل و گفتوگوی علمی است؛ ظرفیتی که میتواند نقشههای تفرقهافکنانه دشمنان را خنثی کند.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با استناد به آموزههای قرآن کریم تصریح کرد: اسلام با اختلاف نظرهای علمی و اجتهادی مخالفتی ندارد؛ آنچه قرآن از آن نهی میکند، اختلافی است که به نزاع، دشمنی و گسست اجتماعی بینجامد. به گفته وی، قرآن کریم همواره انسان را به اندیشیدن، تعقل، استدلال و شنیدن دیدگاههای مختلف دعوت کرده است.
دکتر حسینی با تفکیک میان «کثرتگرایی مذهبی» و «نسبیگرایی دینی» افزود: وجود دیدگاههای متنوع فقهی و کلامی به معنای نفی حقیقت نیست؛ زیرا اسلام دارای اصول و مبانی قطعی و مشترکی است که همه مسلمانان بر آن اتفاق نظر دارند. اختلاف در اجتهادها، در چارچوب این اصول، نه تهدید، بلکه فرصتی برای پویایی فقه، پاسخگویی به نیازهای نوپدید و شکوفایی تمدن اسلامی است.
وی با اشاره به سابقه تاریخی اجتهاد در جهان اسلام، شکلگیری مکاتب مختلف فقهی در میان اهل سنت و استمرار اجتهاد در مکتب اهلبیت(ع) را نشانه ظرفیت علمی اسلام برای پاسخ به مسائل روز دانست و تأکید کرد که این تفاوتها نباید به تکفیر، افراطگرایی یا دشمنی میان مسلمانان منجر شود.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران همچنین با اشاره به چالشهای فکری و رسانهای جهان اسلام اظهار داشت: برخی جریانهای اسلامهراس تلاش میکنند تجربه تاریخی کلیسا در اروپا را به اسلام تعمیم دهند و این دین را مخالف علم و پیشرفت معرفی کنند؛ در حالی که اسلام از آغاز، علم، عقلانیت، اجتهاد و دانش را در متن آموزههای خود قرار داده و همواره از ظرفیت تمدنسازی برخوردار بوده است.
وی با اشاره به ظرفیتهای گسترده انسانی، اقتصادی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی جهان اسلام افزود: هدف اصلی دشمنان، جلوگیری از همگرایی و اقتدار امت اسلامی است؛ ازاینرو هر اندازه کشورهای اسلامی بر مشترکات خود تکیه کنند، نقش مؤثرتری در معادلات منطقهای و جهانی خواهند داشت.
دکتر حسینی، گسترش فرهنگ گفتوگو، تقویت اخلاق اختلاف، همافزایی ظرفیتهای علمی، کاهش تعصبهای کور و بهرهگیری از تنوع اجتهادی را از مهمترین دستاوردهای کثرتگرایی مذهبی صحیح برشمرد و تأکید کرد: اختلاف علمی زمانی ارزشمند است که با احترام، انصاف، کرامت انسانی و رعایت اخلاق اسلامی همراه باشد.
وی همچنین نسبت به سوءاستفاده جریانهای افراطی و برخی رسانهها از اختلافهای مذهبی هشدار داد و نقش سواد رسانهای را در جلوگیری از تشدید شکافهای مذهبی بسیار مهم دانست.
رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران با اشاره به مشترکات بنیادین مسلمانان، از جمله توحید، نبوت، قرآن کریم، قبله واحد و ارزشهای مشترک اسلامی، تصریح کرد: اختلافهای فقهی در برابر این مشترکات عظیم، بسیار محدود است و نباید به عاملی برای تفرقه و واگرایی تبدیل شود.
وی در ادامه، مکاتبات تاریخی آیتالله العظمی بروجردی و شیخ محمود شلتوت را نمونهای ماندگار از گفتوگوی علمی، تقریب مذاهب و احترام متقابل دانست و بر توسعه همکاریهای علمی، فرهنگی و دینی میان اندیشمندان و مراکز علمی کشورهای اسلامی تأکید کرد.
دکتر حسینی در پایان، افغانستان را سرزمینی با پیشینهای درخشان در همزیستی مذهبی، تعامل فرهنگی و تولید اندیشه اسلامی توصیف کرد و اظهار داشت: این کشور میتواند با اتکا به سرمایههای علمی و تاریخی خود، الگویی موفق برای تقریب مذاهب، همزیستی مسالمتآمیز و گفتوگوی علمی در جهان اسلام باشد.
آیین رونمایی از کتاب «فقه آسانگیری» در فضایی علمی و صمیمی برگزار شد و حاضران ضمن بررسی ابعاد مختلف این اثر، آن را گامی ارزشمند در تقویت گفتمان اعتدال، اجتهاد، تقریب مذاهب و توسعه فرهنگ گفتوگوی علمی در جهان اسلام ارزیابی کردند.
